Topcare Event 2026: ‘Onderzoek doen is een teamsport, goed onderzoek is topsport’

Een ecosysteem voor onderzoek

Na een welkom door Topcare-directeur David Engelhard beet Joost Heutink namens Koninklijke Visio het spits af met een presentatie over ‘alles wat belangrijk is voor onderzoek’. “Onderzoekers denken al snel aan de onderzoeksvraag, het design, statistiek, publicaties en implementatie”, aldus de strategisch adviseur onderzoek & zorgverbetering bij Koninklijke Visio. “Maar daaronder ligt een basis van nieuwsgierigheid, relaties, tijd, financiering, cultuur, leiderschap en vertrouwen. De grootste uitdaging is het organiseren van deze keten.”

Om goed onderzoek te doen, is er in de organisatie een ecosysteem nodig dat dit faciliteert, vertelde Heutink, die ook bijzonder hoogleraar visuele stoornissen bij niet-aangeboren hersenletsel is. “Dat ecosysteem moet onderzoekers ruimte geven om vragen te stellen en onderweg te leren, samen met anderen. "Investeer eerst in mensen en draagvlak, daarna in onderzoek", vatte Heutink samen. Nieuwsgierigheid is daarbij het vertrekpunt: "Kijk goed of mensen in de organisatie voldoende worden uitgedaagd om te onderzoeken wat er beter kan. Daar begint nieuwsgierigheid mee."

Ook een strategische kennisagenda helpt om onderzoek richting te geven, zolang die niet verandert in een strak keurslijf. Heutink adviseerde organisaties om vooruit te kijken naar de kennis en innovaties die over vijftien jaar nodig zijn en van daaruit terug te redeneren naar onderzoekslijnen en projecten voor de komende jaren. "De strategische kennisagenda is een kompas, geen routekaart", zei hij. Niet alleen het vooraf bedachte resultaat telt. Een project kan ook nieuwe samenwerking, expertise, een netwerk, vervolgonderzoek of nieuw zorgaanbod opleveren. Heutink: "Waardeer de onverwachte opbrengsten. Impact ontstaat soms heel ergens anders."

Wetenschappelijke, professionele en ervaringskennis

Petri Embregts, hoogleraar Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (AWVB) aan Tilburg University, liet vervolgens zien hoe duurzame samenwerking eruit kan zien. "Het is belangrijk om langdurig samen te werken en meters met elkaar te maken", stelde Embregts. Daarvoor zijn wetenschappelijke kennis, professionele kennis en ervaringskennis van cliënten en naasten nodig. "Probeer in het midden van die drie soorten kennis uit te komen, vanuit een gelijkwaardige positie."

Gelijkwaardigheid is essentieel in de ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking, benadrukte Embregts. Autonomie, verbondenheid en competentie zijn basisbehoeften van mensen, terwijl deze groep vaak langdurig afhankelijk is van anderen. De omgeving moet daarom initiatieven ondersteunen, keuzes bieden en zich inleven. Ook ervaringsdeskundigheid verdient een volwaardige plaats. "Je wordt niet geboren als ervaringsdeskundige", legde Embregts uit. "Daar is opleiding voor nodig, om inzicht te krijgen in de eigen ervaringen, die te delen en de ervaringskennis gericht in te zetten."

Familie en andere naasten bezitten eveneens unieke kennis. Embregts: “Goede samenwerking vraagt vertrouwen, wederzijds respect en duidelijke afspraken over rollen en taken. Ouders willen dat er wordt gekeken naar wat hun kind kan en nodig heeft, maar ook zelf worden gezien als iemand met waardevolle kennis. Optimale samenwerking vraagt aandacht en bewustwording van ieders perspectief."

Onderzoek dicht bij de werkvloer

Na de twee lezingen gingen de deelnemers aan het Topcare Event uiteen voor het volgen van twee van de vier aangeboden workshops. In de workshop ‘Onderzoek doe je samen’ vertelden Charlotte Schmidt, hoofd onderzoek en innovatie bij Kennemerhart, en Dennis Boer, onderzoeker en geriatriefysiotherapeut bij Kennemerhart, hoe zij vragen uit de dagelijkse praktijk omzetten in onderzoek. "Steeds meer collega's weten ons te vinden met kleine of grote onderzoeksvragen", vertelde Schmidt. Zichtbaarheid en korte lijnen zijn daarbij belangrijk. Kennemerhart kiest bovendien voor actieonderzoek, waarbij bevindingen al tijdens het onderzoek worden toegepast. Schmidt: "We willen onderzoek dat directe impact heeft waar het nodig is. Dat kan betekenen dat de onderzoeksvraag gaandeweg wordt aangepast."

De onderzoekers werken samen met andere zorgorganisaties, netwerken, hogescholen en studenten. Promovendi hebben bij Kennemerhart een duofunctie, zodat de verbinding met de praktijk behouden blijft. Boer merkte tijdens zijn promotieonderzoek dat collega's en externe experts graag meedachten zodra hij hen benaderde. "De drempel leek soms hoog, maar mensen waren juist blij om te kunnen helpen." Samenwerking met hogescholen, bijvoorbeeld bij dataverzameling door studenten onder begeleiding van een docent, noemde hij een ‘win-win-winsituatie’" voor onderzoek, onderwijs en zorg.

Om bij medewerkers en bewoners meer draagvlak voor onderzoek te creëren, helpt het als zij begrijpen wat onderzoek voor henzelf oplevert, zo kwam in deze workshop naar voren. Werkdruk en onzekerheid kunnen deelname door medewerkers belemmeren, terwijl enthousiaste collega's anderen juist kunnen aansteken. "Hoe dichter bij de zorgteams je iets doet, hoe makkelijker het wordt om samen te werken", merkte een deelnemer op.

Beginnen, leren en bijstellen

De samenwerking tussen Koninklijke Visio en de ergotherapie bij Pieter van Foreest vormde de casus in de workshop die optometrist Zirpa Kuijken en ergotherapeut Fenna Boere verzorgden. De samenwerking bestaat uit laagdrempelig overleg, samen op huisbezoek gaan, meedenken op afstand of op locatie en de juiste training starten.

Op een gegeven moment constateerden de partners een kennislek en zijn ze gestart met consultmiddagen, waarbij elke maand vier mensen op spreekuur komen. Kuijken: “Ik controleer laagvisuele functies en of er wellicht nog andere zaken spelen die van invloed zijn op het zicht van cliënten, en geef vervolgens advies. We zijn hier gewoon mee gestart om te zien wat het oplevert.”

Het spreekuur zit elke maand vol en er komt een extra spreekuur voor mensen met Parkinson. De aanpak wordt ieder halfjaar geëvalueerd. Deze casus liet zien dat samenwerking niet met een volledig uitgewerkt plan hoeft te beginnen. Boere: “Ga gewoon proberen. Gaandeweg leer je nog veel en kun je aanpassingen doen." 

Technologie ontwikkelen met de zorg

Technologische innovatie vraagt eveneens om samenwerking met de gebruikers. Robert Boelhouwer en Ivette van der Elst van Innovita bespraken de ontwikkeling van een virtuele assistent voor zorgorganisaties. Medewerkers zoeken in verschillende systemen naar contactgegevens, cliëntinformatie, roosters en werkinstructies; de assistent moet die informatie sneller toegankelijk maken. Technologie is geen doel op zichzelf, benadrukte Van der Elst: "Omarm het en maak het leven een stukje mooier."

De workshop ging verder met het tonen van een chatbot die speciaal gemaakt is voor medewerkers van een zorgorganisatie. Boelhouwer gaf aan dat de eerste versie van de chatbot slechts bij veertig tot vijftig procent van de vragen een juist antwoord gaf. Pas na oefenen met verschillende formuleringen, het toevoegen van betrouwbare bronnen en wekelijkse verbeteringen steeg de kwaliteit. Het gebruik liep later terug, maar dat bleek niet alleen negatief: medewerkers hadden bepaalde antwoorden inmiddels geleerd en hoefden de assistent daarvoor niet meer te raadplegen. De ontwikkelaars monitoren veelgestelde vragen en vullen ontbrekende informatie aan. "AI geeft antwoord op informatie die het weet; wat het niet weet, daar kan het niets mee", waarschuwden de workshopleiders. Vertrouwen ontstaat dus door samen te testen, fouten zichtbaar te maken en de toepassing stap voor stap aan te scherpen.

Verpleegkundig onderzoek in een regionaal netwerk

In de workshop over de verpleegkundig onderzoeker stond de samenwerking tussen vier zorgorganisaties en Hogeschool Windesheim centraal. Steven van Andel, Ingrid van de Poll, Sanne Jonkman en Arjette den Otter lieten zien hoe praktijkonderzoekers een netwerk vormen. Iedere organisatie financiert haar eigen onderzoek, terwijl het lectoraat kennis en begeleiding verbindt. "De ambitie is om verpleegkundig onderzoek in de regio steviger neer te zetten", lichtten de workshopleiders toe. "Verpleegkundig onderzoek heeft impact in de praktijk."

De onderzoeken gaan onder meer over samen beslissen, persoonsgerichte zorg en de overgang van 'zorgen voor' naar 'zorgen dat'. Den Otter beschreef ‘samen beslissen’ als een methodiek waarin niet automatisch alleen zorg als antwoord wordt aangeboden: "Je onderzoekt de behoefte, de wens en de mogelijkheden en legt alle passende opties voor." Van de Poll vertelde over actieonderzoek rond de STIP-methodiek, waarbij bewoners, naasten en medewerkers worden geïnterviewd en de opbrengsten in focusgroepen worden besproken. "Actieonderzoek betekent samen leren en reflecteren. De ideeën en wensen uit de interviews nemen we mee in het vervolg."

Deelnemers gingen zelf met beelden en thema's van de werkvloer aan de slag. Dat leidde tot gesprekken over de rol van verzorgenden, familie en de leefbehoeften van cliënten. Jonkman benoemde dat veel collega's sterk zijn opgeleid in praktische zorg, terwijl er soms minder aandacht is voor alles om de cliënt heen. "We willen van zorgen voor naar zorgen dat", vertelde ze. Als zorgprofessionals ook medeonderzoekers zijn, worden vragen herkenbaarder en is de kans groter dat uitkomsten worden gebruikt.

Kruisbestuiving

In het afsluitende panelgesprek onderstreepten Roelien Biemond van Amsta, Sanne de Gans van Topaz en docent Gea van Dijk nog eenmaal de waarde van sterke netwerken. Biemond wees op de verschillende doelgroepen die binnen Topcare samenkomen, terwijl De Gans de interne kruisbestuiving tussen afdelingen met een Topcare-predicaat waardevol noemde. Van Dijk benadrukte de verbinding tussen onderwijs en zorg: "Stagiairs kunnen onderzoek doen, maar zijn ook onze toekomstige zorgprofessionals." 

Het was een goede samenvatting van het event: onderzoek wordt sterker wanneer organisaties kennis, faciliteiten en perspectieven delen en mensen de ruimte geven om te onderzoeken, te verbinden en elkaar te versterken.

Tijdens het Topcare Event ontving Koninklijke Visio het Topcare-predicaat omdat de organisatie na heraccreditatie opnieuw erkend is als Topcare-expertisecentrum voor specialistische revalidatiezorg. De erkenning geldt voor de expertisegebieden Neurovisuele Revalidatie en AutO&Mobiliteit. Lees hier het nieuwsbericht over de uitreiking.